Na stronie używamy cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich wykorzystywanie. Szczegóły znajdziesz w Polityce Prywatności.
ZAMKNIJ X

Pozytywizm (realizm)

szkolnictwa, opieki społecznej i polityce agrarnej w Małopolsce. Ta autonomia w kulturze i sztuce zaowocowała zwłaszcza rozwojem sztuk plastycznych, w szczególności malarstwa. Głównymi jego mistrzami byli Jan Matejko, Juliusz Kossak, Julian Fałat, później także Jacek Malczewski, Józef Chełmoński, Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański.

Praca u podstaw – praca natury oświatowej nad podniesieniem poziomu życia przede wszystkim chłopów, a także walki z germanizacją i rusyfikacją w okresie zaborów Polski. Jedno z czołowych haseł polskiego pozytywizmu.

Pozytywiści rozumieli konieczność pracy na rzecz najbiedniejszych i najbardziej upośledzonych warstw narodu, które mając możność pełniejszego włączania się w struktury społeczne, swoją pracą pomnożą bogactwo ogólnonarodowe. Sięgnąć należało więc do tych, którzy zajmując miejsce u podstaw społeczeństwa, stać się mogą mocnym i trwałym filarem. Kierowano więc apele do warstw wykształconych: nauczycieli, lekarzy, społeczników, by "szli w lud", zbliżyli się do problemów wsi, wydobyli ją z wiekowego zacofania, podnieśli stan zdrowotny jej mieszkańców i uświadomili im rolę, jaką mogą spełnić w odbudowywaniu siły narodu.

Pozytywistyczne hasło pracy u podstaw znajdowało odzwierciedlenie w dziełach literatury polskiej z tej epoki (Janko Muzykant, Antek, Lalka).
Jeden z głównych postulatów polskiego pozytywizmu; przez pracę u podstaw rozumiano podnoszenie poziomu oświaty wśród ludu, w szczególności chłopów, zaniedbanej warstwy społecznej, pogrążonej w nędzy i ciemnocie; równie istotną sprawą było krzewienie pośród ludu świadomości narodowej oraz zapobieganie rusyfikacji i germanizacji. Założenia te realizowano poprzez zakładanie szkół i bibliotek, zakładanie samorządów wiejskich, kółek i spółdzielni rolniczych.

Utylitaryzm (łac. utilitas - korzyść, pożytek) –jedno z podstawowych założeń pozytywizmu, postulujące "użyteczność" wszelkich dokonań człowieka, w tym także literatury, która ma pełnić funkcję służebną wobec społeczeństwa. Według zwolenników utylitaryzmu, literatura, podobnie jak nauka, powinna nauczać społeczeństwo, uświadamiać je w dziedzinach społecznej, politycznej i ekonomicznej. Pozytywiści odrzucali ideę romantycznego wieszcza, a od pisarza wymagali wiedzy, jednoznacznej postawy moralnej i patriotycznej. Dzieło literackie w ich zamyśle musiało służyć jakiemuś celowi społecznemu, a rzeczywistość przedstawiać w sposób jak najbardziej prawdopodobny, wolny od zafałszowań. Naczelnymi hasłami utylitaryzmu w literaturze była moralność i prawda. Jego przedstawiciele domagali się powieści, podejmujących współczesne, aktualne i ważne społecznie tematy. Gatunkami najpełniej realizującymi założenia tego nurtu były: powieść społeczna i tendencyjna.

Literatura tendencyjna – literatura (zwł. powieść i dramat), której gł. założeniem i zadaniem jest upowszechnianie określonych idei społecznych lub politycznych oraz doraźne oddziaływanie na świadomość odbiorców; służy temu m.in. dychotomizacja (podział) świata przedstawionego oraz rozbudowane (w powieści) komentarze narratora, interpretującego
i oceniającego postępowanie bohaterów; program t. l. realizowali twórcy wczesnego pozytywizmu, m.in. E. Orzeszkowa i H. Sienkiewicza.